مقدمه

انسان از دیدگاه اسلام موجودی در حال رشد است که در دوران زندگی خود نیز از مراحل و دوره‌های مشخصی عبور می‌کند. خداوند در قرآن می‌فرماید: اوست خدایی که شما را از خاک ناچیز بیافرید و سپس از قطره آب و آنگاه از خون بسته پس شما را از رحم مادر طفلی بیرون آورد تا آن که ، سن رشد و کمال برسید و باز پیر و سالخورده شوید و برخی از شما پیش از سن پیری وفات کنید و همه به اجل معین خود. تا مگر قدرت خدا را تعقل کنید (غافر،67(

اعتقاد به معاد و زنده شدن هر فرد در عالم آخرت یکی از اصلی‌ترین اعتقادات در همه ادیان آسمانی است و انبیای الهی تاکید فراوانی بر این اصل داشته‌اند و برای تثبیت این عقیده در دلهای مردم رنجهای بسیاری برده‌اند..

در قرآن کریم هم اعتقاد به معاد و عدل هم سنگ اعتقاد به خدای یگانه دانسته شده و در بیش از بیست آیه کلمات الله و الیوم الاخر با هم بکار رفته است در این بحث قصد داریم تا از احتجاجاتی که قرآن کریم با منکرین معاد جسمانی دارد و پاسخهایی که به آنان می‌دهد سخن بگوییم و از این طریق معاد و برانگیخته شدن جسمانی انسانها را ثابت نماییم..

هویت شخصی هر انسانی بستگی به روح او دارد و معاد «اعاده معدوم» نیست بلکه بازگشت روح موجود است.

هرچند بازگشت روح به بدن محال عقلی نیست ولی وقوع آن مشروط به قابلیت بدن است و ما می‌بینیم که پدید آمدن حیات منوط به اسباب و شرایط خاصی است که می‌بایست تدریجا فراهم شود. مثلا نطفه‌ای در رحم قرار گیرد و شرایط مناسبی برای رشد آن وجود داشته باشد تا کم‌کم جنین کاملی شود و به صورت انسان در آید ولی بدن که متلاشی شد دیگر قابلیت و استعداد حیات را ندارد..

نظام مشهود در عالم دنیا ، تنها نظام ممکن نیست و اسبابل و عللی که در این جهان بر اساس تجربه شناخته می‌شوند اسباب و علل انحصاری نیستند و شاهدش این است که در همین جهان پدیده‌های حیاتی خارق‌العاده‌ای مانند زنده شدن بعضی از حیوانات و انسان‌ها رخ داده است.

قدرت الهی حد و مرزی ندارد و به هر چیز ممکن الوقوعی تعلق می‌گیرد. چنانکه این جهان کران ناپیدا را با آن همه عظمت خیره کننده ، آفریده است. خداوند در قرآن می‌فرماید : «اَولم یروا انّ الله الذی خلق السموات و الارض و لم یغی بخلقهنّ بقادِرٍ علی اَن یحیی المَوتی بَلی اِنّه علی کلِّ شیءٍ قدیرُ ؛ مگر ندیدید خدایی که آسمان‌ها و زمین را آفریده و در آفرینش آنها در نمانده است، می‌تواند مردگان را زنده کند؟ چرا ، او بر هر چیزی تواناست» (احقاف _ 33(

افزون بر این ، آفرینش مجدد ، سختر از آفرینش نخستین نیست و نیاز به قدرت بیشتری ندارد بلکه می‌توان گفت از آن هم آسانتر است، زیرا چیزی بیش از باز گشت روح موجود نیست. همانطور که قرآن کریم در آیه 51 سوره اسراء هم به همین موضوع اشاره می‌کند : «فسیقولونَ مَن یعیدُناقل الذی فَطرَکم اوّل مره فَسَینغضون الیکُ روُسَهم ؛ خواهند گفت چه کسی ما را باز می‌گرداند؟ بگو همان کسی که شما را نخستین بار آفرید. پس سرهایشان را نزد تو تکان خواهند داد»

اگر خدا انسانها را زنده کند و به پاداش اعمالشان برساند باید از سویی بدن‌های بی‌شمار را از یکدیگر تشخیص بدهد تا هر روحی را به بدن خودش بازگرداند و از سوی دیگر همه کارهای خوب و بد را به یاد داشته باشد تا پاداش و کیفر در خوری به هر یک از آنها بدهد. چگونه می‌توان همه رفتارهای انسانها را در طول هزاران بلکه میلیونها سال ثبت و ضبط کرد و به آنها رسیدگی کرد؟

این شبهه هم از طرف کسانی مطرح شده که علم نامتناهی الهی را نشناخته بودند و آن را به علوم ناقص و محدود خودشان قیاس می‌کردند.

پاسخ آن این است که علم الهی حد و مرزی ندارد و بر همه چیز احاطه دارد و هیچگاه خدای متعال چیزی را فراموش نمی‌کند. قرآن کریم از قول فرعون نقل می‌کند که به حضرت موسی علیه‌السلام گفت : «فَما بالُ القرون الاولی»           (طه _ 51(

اگر خدا همه ما را زنده و به اعمالمان رسیدگی می‌کند پس وضع آن همه انسان‌های پیشین که مرده و نابود شده‌اند چه می‌شود؟ حضرت موسی فرمود: «عِلمُها عند ربّی لا یضِلُّ رَبّی و لا ینسی» علم همه آنها نزد پروردگارم در کتابی محفوظ است و پروردگار من گمراه نمی‌شود و چیزی را فراموش نمی‌کند..

تعریف انسان شناسی

هر منظومه معرفتی را که به بررسی انسان یا بعد یا ابعادی از وجود او، یا گروه و قشر خاصی از انسان ها می پردازد می توان انسان شناسی نامید . سنت نبوی.

انسان شناسی و انواع مختلف و متنوعی دارد که به لحاظ روش یا نوع نگرش از یکدیگر متمایز می شوند.

انواع انسان شناسی

این مقوله را می توان بر اساس روش به انسان شناسی تجربی ،عرفانی ،فلسفی و دینی تقسیم نمود.

اما با توجه به نوع نگرش به انسان شناسی کلان یا کل نگر و انسان شناسی خرد یا جزء نگر تقسیم کرد.

اندیشمندان برای حل معماها و پرسش های مطرح شده درباره انسان در طول تاریخ بشر راههای مختلفی را در پیش گرفته اند. و انسان شناسی در مکاتب نتیجه بررسیهای آنان می باشد.

برخی به بررسی مسأله با روش تجربی پرداخته و انسان شناسی تجربی را بنیان نهاده اند که دربرگیرنده همه رشته های علوم انسانی است .

گروهی راه درست شناخت انسان را سیر وسلوک عرفانی و دریافت شهودی دانسته و با تلاش هایی که از طریق انجام داده اند به نوعی شناخت از انسان که می توان آن را انسان شناسی عرفانی نامید دست یافته اند.

جمعی دیگر از راه تعقل و اندیشه فلسفی به بررسی زوایای وجود انسان دست یازیده و او را از این منظر مورد تحقیق قرار داده و نتیجه تلاش فکری خود را انسان شناسی فلسفی نامیده اند .

سرانجام گروهی با استمداد از متون دینی و روش نقلی درصدد شناخت انسان برآمده و انسان شناسی دینی را پایه گذاری کرده اند

دروغ گویی  در اسلام

انسان در جهان بینی اسلامی داستانی شگفت دارد . انسان اسلام تنها یک‏ حیوان مستقیم القامه که ناخنی پهن دارد و با دو پا راه می‏رود و سخن‏ می‏گوید نیست . انسان و حیوان یکی نیستند.

این موجود از نظر قرآن ژرف‏تر و مرموزتر از این است که‏ بتوان آن را با این چند کلمه تعریف کرد. .

قرآن انسان را مدحها و ستایشها کرده و هم مذمتها و نکوهشها نموده است‏ .

عالی‏ترین مدحها و بزرگترین مذمتهای قرآن درباره‏ء انسان است ، او را از آسمان و زمین و از فرشته برتر و در همان حال از دیو و جار پایان پست‏تر شمرده است . از نظر قرآن انسان موجودی است که توانایی دارد جهان را مسخر خویش سازد و فرشتگان را به خدمت خویش بگمارد ، و هم می‏تواند به‏ " اسفل سافلین " سقوط کند . این خود انسان است که باید در باره‏ء خود تصمیم بگیرد و سرنوشت نهایی خویش را تعیین نماید.

زیرا آدمی وقتی دروغ کوچک گفت به گفتن دروغ بزرگ هم جرات پیدا می

دروغگویی امنیت اخلاقی - قضائی و اقتصادی را متزلزل و مردم را نسبت به یکدیگر بدبین می کند. جامعه ای که دروغ پرداز است اعتماد به تمام معنا از آن سلب می شود و راههای خیانت و جرم و جنایت هموار می شود و حریم حرمتها شکسته می شود . راستگویی و درستکاری نه یک ارزش و فضیلت که نوعی ساده اندیشی و عوام گرایی تلقی می گردد در حالیکه خوشبختی و سعادت در سایه راستی و درستی است و دروغ گویی جز رو سیاهی دنیوی و اخروی ثمر نمی دهد. و نمونه زیر گویای این واقعیت ا

راستگویی و صداقت شریف ترین صفات درونی و رئیس اخلاق است همان طور که خداوند در قرآن می فرماید: اتقوا الله و کونوا مع الصادقین یعنی بپرهیز از خدا و با راستگویان باشید، دروغ یک بیماری روانی است که دلائل فراوانی می تواند داشته باشد که مهم ترین آن ها، ترس از روبه رو شدن با واقعیات یا مکافات عمل یا سرزنش مردم و عقده شخصیت است. بدین معنا که شخصی که دروغ می گوید، گمان می کند با راستگویی، شخصیت خود را از دست می دهد یا با دروغ گفتن شخصیت جذابتری به دست می آورد و یا این که دروغ گویی از روی عادت برای شخص دروغگو امری عادی شده است.

بدین ترتیب اولین راه ترک این عادت، شناسایی علل و عوامل ابتلا به آن است، لذا برای راهنمایی چنین فردی می بایست مراحلی را متذکر شد:
1 ـ آگاه نمودن طرف مقابل از لحظه لحظه زندگی و آن چه روی داده است، به جهت غفلت و غلبه احساسات بر افکار، به این معنی که همان طور هم که در روایات موجود است، صفت زشت دروغ گویی منجر به نسیان و فراموشی شخص دروغگو می شود، لذا در گفته های خود دچار تناقضات فاحش گردیده، وجهه اجتماعی و شخصیتی خود را بین افراد دیگر از دست می دهد.
2 ـ برای ترک دروغ گویی، بهترین روش، تفکر قبل از سخن گفتن است و اختیار سکوت و عادت به آن و با توجه به مضراتی که دروغ گویی در پی خواهد داشت، می بایست طرف مقابل را به این مضرات آگاهی داد که ترس از این ابتلائات موجب ترک این صفت زشت خواهد شد.
برای متقاعد کردن چنین شخصی بهترین کار یادآوری عمل زشت او است که به امر به معروف و نهی از منکر تعبیر می شود، لذا با حصول شرایط نصیحت پذیری و این که در طرف مقابل اثر پذیری بوجود آورد توصیه می شود.
اما اگر صرف تذکر ـ چه به صورت ملایم و چه به صورت تند ـ فایده نداشت، می بایست در نوع برخورد و رابطه با چنین فردی تأمل نمود و با بی توجهی و کم نمودن ارتباط، او را متذکر نمود که چنین عمل زشتی باعث این تیرگی شده، لذا پی به اشتباه در رفتار و کردار خود ببرد. و این حداقل ارتباط را به جایی رساند که در وجود چنین صفتی در خود به ستوه آید، البته تمام این مراحل می بایست با حفظ شرایط نصیحت پذیری و اثر بخشی مراعات شود. از طرفی توجه داشته باشید که تذکر و نصیت پی در پی نتیجه عکس می دهد زیرا باعث لجاجت و سرسختی طرف مقابل می گردد و مشکلات دیگری بروز می نماید.
خلاصه این که توصیه ما به شما این است که در برخورد با چنین افرادی، علاوه بر حفظ احترام متقابل، مراحل تذکر و نصیحت را در پی گیرد و اگر به هیچ وجه نتوانستید در ایشان اثر گذاری نمایید تا به فعل سوء خود متوجه شود، با کمرنگ کردن ارتباط با وی، نوعی وانمود نمائید که منشاء این تیرگی روابط، این صفت زشت او است، تا با توجه به این مطلب، خود او هم از وجود چنین صفتی به ستوه آید، و مقدمات ترک آن را فراهم سازد. اگر شما همه این مراحل را طی کردید ولی موفق نشدید، اشکالی متوجه شما نیست شما باید کاری کنید که آن شخص خودش تصمیم بگیرد این عمل را ترک کند همان طور که در ترک صفات دیگر نیز همین طور است. آن هنگامی که خودش متوجه شد و تصمیم جدی گرفت می تواند با همت و برنامه ریزی موفق شود.

دروغ پردازی کار کسانی است که نخواهند با کسی معامله کنند ویا وارد شروع زندگی شوند دروغ در جاهایی خوب است که امروز به انجا ها و دروغ می گویند خالی بندی ؛ اما در زندگی روزانه خود نمی توان به کسانی که به طور مرتب با هم در ارتباط هستیم دروغ گفت چونا گر بخواهیم دروغ بگوییم طرف های مقابلمان دو روش اتخاذ خواهند نمود یک این که هر حرفی را به ما نخواهند زد و به مرور زمان از گردونه خانواده بیرون می رویم و در هیچ موضوعی از ما نظر نخواهند گرفت چون می دانند که دروغ گو هستیم و ممکن است با دروغ گفتن خود مشکل ایجاد کنیم ، دوم این که دیگر باورمان نخواهند نمود هر چند سعی کنیم که دروغ نگوییم این خیلی بد است مثال فردی باشی که عضو مهم خانواده هستی ولی به علت این که دروغ گو می باشی ازت دوری کنند ویا مسائل خود را با شما در میان نگذارند به این دلیل که ممکن است چند تا دروغ دیگر هم سر هم کنی و به دیگران بگویی .

دروغ گویی که در قرآن هم به عنوان کذاب و یا مکذب یاد کرده است پایه و اساس زندگی را برصدق و سلامت روان و گویش میگذارد و می گوید کسانی که نماز می خوانند و یا به ستایش خدا می روند از دروغ گویی برهیز کنند که دورغ گویان در پیشگاه خداوند منزلت و قربی ندارند چرا دروغ ،تا حقیقت است و راستی بر قرار است یه وقت هایی دروغ می گوییم که مصلحت ایجاد کرده است و به کسی هم صدمه ایی وارد نشده است ولی چه فایده که ما هیچ وقت نمی خواهیم باور کنیم وتازه وقتی رسیدیم به جایی که لازم است دست از همه چیز برداریم آن وقت دروغ گویی را شروع می کنیم وبا خودمان هم فکر میکنیم که کسی متوجه نمی شود ولی باور این که کسی متوجه نشود خیلی کم است صداقت بهترین گزینه است خصوصا در زندگی زناشویی چون در این زندگی فردا بچه ها می خواهند بزرگ شده و وارد جامعه شوند .

هیچ چیزی بهتر از حقیقت نیست حال اگر حقیقت باعث شود که در زندگی صدمات زیادی را ببینیم چون از نظر وجدان خود راحت هستیم که دروغی نگفته اییم که فردا های دور شرمنده شویم و همین فردا ها باعث می شود کسانی که به ما تهمت زدند و ما را متهم به دروع گویی نمودند شرمنده خواهند شد و معذرت خواهی خواهند نمود دروغ یک فاجعه است که این روز ها در جامعه ما زیاد رواج پیدا نموده است و همواره سعی می کنیم آنچه که هستیم نباشیم آنچه که دروغ می خواهد باشیم این یعنی بر باد رفتن زندگی ما ،چون ما ناخود آگاه وارد چرخه ایی شده اییم که شاید یک دوره طولانی ما را بر آن داشته است، و یا جو خانواده و در گیری های موجود در محیط زندگی باعث شده است که دست به دروغ گویی بزنیم، به اعتقاد من اگر دست از دروغ برداریم زندگی به قدری خوب خواهد شد که باور کردنش خیلی سخت می شود، مانند جمله معروف مولایمان حضرت علی که می فرماید (نیاز خود را کم کنید تا بیناز گردید ) اگر ما هم دست از دروغ برداشتیم همان گونه میشود .باز هم مثالی بزنم آیا من می توانم خودم را در دنیای مجازی با هر سنی که دلم می خواهد معرفی نمایم یا نه ولی چرا وقتی کامنتی می گذارم ویا پیامی می فرستم خودم را پیر مردی معرفی میکنم برای این است که حقیقت را گفته باشم چون این را باور دارم که برای پیر مردی چون من هم وبلاگ نویسی عیب نیست ولی دروغ گویی عیب است خیلی نوشتم ولی از شما جوان هایی که این پست را میخوانید می خواهم که دور هر چه دورغ است خط بکشید مطمئن باشید که با حقیقت و راست گویی بهتر موفق خواهید شد.

نگاه فلسفي به موضوع «صدق» و «كذب» (راست و دروغ):

دست‌كم از دو زاويه مي‌توان به موضوع «صدق» (و به‌تبع آن «كذب») نگاه كرد: يكي در مقام مطابقت سخن گوينده با باور ذهني وي؛ ديگري در مقام مطابقت سخن گوينده با واقعيت خارجي.

ممكن است سخن گوينده‌اي در هر دو مقام راست باشد، يا در هر دو مقام دروغ، يا در مقام اول راست و در مقام دوم دروغ، و يا در مقام اول دروغ و در مقام دوم راست. مثالي مي‌زنم: اين واقعيت خارجي را در نظر بگيريد كه گنجشكي روي شاخه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ي درختي نشسته است. اكنون چهار حالت زير را بنگريد:

1. اگر كسي به اين واقعيت خارجي _همين‌گونه كه هست‌_ باور داشته باشد و بگويد: «يك گنجشك روي شاخه‌ي درخت نشسته است»، سخنش هم مطابق با باورش است و هم مطابق با واقع؛ يعني سخن او در هر دو مقام راست است.

2. اگر كسي با باور به اينكه آن پرنده يك قناري است نه يك گنجشك، بگويد: «يك بلبل روي شاخه‌ي درخت نشسته است»، سخنش نه مطابق با باورش است و نه مطابق با واقع؛ يعني سخن وي در هر دو مقام دروغ است.

3. اگر كسي با باور به اينكه آن پرنده يك قناري است نه يك گنجشك، بگويد: «يك قناري روي شاخه‌ي درخت نشسته است»، سخنش مطابق با باورش است اما نه مطابق با واقع؛ يعني اين سخن به‌اعتبار اول راست است و به‌اعتبار دوم دروغ.

4. اگر كسي با باور به اينكه آن پرنده يك قناري است نه يك گنجشك، بگويد: «يك گنجشك روي شاخه‌ي درخت نشسته است»، سخنش مطابق با باورش نيست هرچند مطابق با واقع است؛ يعني اين سخن به‌اعتبار اول دروغ است و به‌اعتبار دوم راست.

ناظر بيروني ترديدي نمي‌كند كه در حالت اول گوينده را راستگو بداند و در حالت دوم گوينده را دروغگو بنامد؛ اما قضاوت در حالت‌هاي سوم و چهارم نياز به دقت دارد. در نظر نخست و با نگاه صرف به سخن گوينده و مقايسه‌ي آن با واقعيت خارجي، ممكن است فرد را در حالت سوم دروغگو و در حالت چهارم راستگو بپنداريم؛ و حال آنكه به‌حكم وجدان و با مقايسه‌ي سخن گوينده با باور ذهني وي، شايسته آن است كه فرد را در حالت سوم راستگو و در حالت چهارم دروغگو بينگاريم.

به‌همان اندازه كه راستگويي در حالت اول روشن و البته كم‌ثمر است، دروغگويي در حالت دوم نيز روشن و البته كم‌ضرر است. آنچه در ارتباطات انساني _بويژه در ميان ما ايرانيان_ اهميت دارد، حالت‌هاي سوم و چهارم است: به‌ميزان كوتاهي دست ذهنمان از واقعيت خارجي، بايد سر تواضع فرو آوريم و راستگويي در حالت سوم را پيشه‌ي خود سازيم و شايسته آنكه هر سخن و ادعاي خويش را با پيش‌گفته‌ي «به‌نظرم مي‌رسد كه» يا «به‌باور من» و مانند آن زينت بخشيم. مباد كه به دروغگويي منافقانه يا چاپلوسانه در حالت چهارم گرفتار شويم كه آفت و خطري است بس ويرانگر. آيه‌ي نخست سوره‌ي منافقون چه نيكو اين‌گونه دروغ برآمده از نفاق و دورويي را بيان مي‌كند: «إذا جاءك المنافقون قالوا نشهد إنّك لرسول الله والله يعلم إنّك لرسوله والله يشهد إنّ المنافقين لكاذبو)

                                                                                                پایان

زراعتکار پاییز ۸۷

     |   نویسنده : احمد زراعتکار   |   گروه عمومی   |   لینک به نوشته